Hiszpańska przeszłość ciągle żywa: pesetas

logo-80W sierpniowej odsłonie akcji “W 80 blogów dookoła świata” przenosimy się w przeszłość. Na blogach biorących udział przeczytacie o zabytkach, historii, dawnych markach, językowych zabytkach… Ja postanowiłam z tej okazji napisać kilka słów na temat dawnej hiszpańskiej waluty – peseta – i związanych z nią ciekawostek. Nie zabraknie również ciekawostek językowych!

Hiszpańska peseta

Peseta była walutą Hiszpanii i wszystkich jej kolonii od 1868 do 1999 roku. W 1999 roku wprowadzono euro (el euro), ale pesety wciąż były w obiegu do lutego 2002 roku, do tego momentu w sklepach pojawiały się ceny w obu walutach, można było płacić zarówno w euro jak i w pesetach, tyle że reszta zawsze była wydawana w euro. Nawet dziś i do 2020 roku wciąż można wymieniać oszczędności w pesetach na euro (wyłącznie w Banco de España), kurs waluty to 1 EUR = 166,386 ESP.

To tyle jeśli chodzi o suchą teorię i o to jak miało wyglądać płynne przejście na euro w Hiszpanii. Rzeczywistość pokazuje jednak, że Hiszpanie są wyjątkowo przywiązani do swojej pesetki i nie wszyscy potrafili się z nią jeszcze rozstać… mimo że mamy już 2016 rok!

Co można kupić za pesety?

Jeszcze kilka lat temu sama napotykałam w centrum Walencji sklepiki, w których można było płacić pesetami. Były to zazwyczaj jakieś prehistoryczne sklepy z guzikami, tasiemkami albo z pastą do butów, ostatnie łączniki z przeszłością bez domów handlowych i supermarketów, które szybko przechodzą do lamusa. To, że handel w pesetach nadal istnieje (choć nie można powiedzieć, żeby kwitł) potwierdza również prasa, na przykład ten artykuł z 2014 roku.

Dlaczego i po co komuś wpadł do głowy pomysł umożliwienia płatności w pesetach? Otóż szacuje się, że w hiszpańskich domach wciąż poukrywane są tysiące euro w pesetach. Chodzi głównie o oszczędności ludzi starszych, którzy być może nigdy nie chcieli się przekonać do nowej waluty, a może nie zdążyli przed śmiercią swoich pieniążków chowanych w materacu wymienić. W skarbonkach dzieci z początku XXI wieku również mogą jeszcze brzęczeć stare pesety, które być może poszłyby w zapomnienie, gdyby nie to, że kryzys ekonomiczny skłonił te dorosłe już dzisiaj dzieciaki do wykorzystania każdej monety znalezionej w domu. Właśnie na takie przypadki liczą sklepikarze, którzy dopuszczają płatności w pesetach. Czy im się to opłaca? Każdy sprzedany guzik się liczy! A przecież wciąż mają jeszcze kilka lat na wymianę zarobionych pieniędzy na euro w banku.

Trzeba przyznać, że wielu Hiszpanów jest bardzo przywiązanych do pesety i wspomina ją z wielką nostalgią. Mogę to zrozumieć, w końcu na pesecie się wychowali. Ja sama już nie potrafię wszystkich cen przeliczyć na “stare polskie złote”, ale wciąż uśmiecham się na wspomnienie Kaskady wieloowocowej i ryżu preparowanego kupowanych za dużo mniej niż dziesięć tysięcy złotych (pamiętacie??). Tymczasem u wielu Hiszpanów pozostał nawyk przeliczania cen i oszczędności na pesety. Oczywiście, zawsze euro na tym traci bo stara waluta się zdewaluowała. Gdy coś kosztuje 50 euro, to w przeliczeniu aż 8 319,3 peset! Cała fortuna! Ileż za to się mogło dawniej kupić! Przecież to kradzież w biały dzień…

pesetas-hiszpania

Peseta w języku

Gdy temat peset pojawia się w rozmowie, Hiszpanie odnoszą się do nich w rożny sposób, na przykład:

Esto costaría un millón de las antiguas pesetas, ¡es una barbaridad!
To by kosztowało milion starych peset, drożyzna!
No vale más que diez pelas.
To nie jest warte więcej niż dziesięć peset.

W języku hiszpańskim wciąż funkcjonuje kilka wyrażeń, które utrzymują pesetę przy życiu. Na przykład, gdy mówimy

no tengo ni un duro
nie mam ani grosza

to nawiązujemy do monety wartej pięć peset czyli un duro.

A na koniec zjawisko, które zawsze najbardziej mnie fascynowało. Otóż euro jest rodzaju męskiego, rozmienia się na eurocenty (el céntimo ), które również są rodzaju męskiego. Dlaczego w takim razie pan przy kasie w supermarkecie gdy prosi o drobne mówi o nich często tak, jakby chodziło o pesetki, pieniążki rodzaju żeńskiego? Spotykam się z tym dosyć często w sklepach, w których pracują starsi sprzedawcy. Cała wypowiedź kasjera wygląda mniej tak:

– Son 20 euros con 5 (20,05€)
Proszę 20 euro i pięć centów

Gdy w odpowiedzi podamy sprzedającemu banknot 50 euro, pewnie zapyta, czy nie mamy czasem drobnych 5 centów. A zapyta często tak:

– ¿Tienes las 5?
Masz pięć (centówek, rodzaju żeńskiego)

Jeśli Twoje ucho wychwyci ten niespodziewany rodzajnik żeński przed piątką, być może zaczniesz się zastanawiać, skąd on się tam wziął. Moja interpretacja jest taka, że z przyzwyczajenia! Choć zmiana waluty nastąpiła już X lat temu, w niektórych miejscach czas jakby stoi w miejscu. Ceny są już w euro, ale ludzki język przyzwyczajony do pesety rodzaju żeńskiego (la peseta), wciąż podświadomie przywołuje dawne czasy. Gdy następnym razem zostaniesz poproszony o drobne, przysłuchaj się dobrze czy nie rozbrzmiewa w tym pytaniu nutka hiszpańskiej historii.

Zapraszam do przeczytania wpisów innych blogerów o skarbach przeszłości innych krajów i języków świata:

Austria:
Viennese breakfast –  Było minęło – czasy CK

Chiny:
Biały Mały Tajfun – YMCA

Finlandia:
Suomika – Opisywanie przeszłości po fińsku

Francja:
Demain viens avec tes parents – Było minęło – Les Années folles
Francuskie i inne notatki Niki – Było, minęło… Minitel – 30 lat francuskiego protoplasty internetu
FRANG – Było, minęło – 4 najbardziej (nie)zapomniane francuskie wynalazki

Gruzja:
Gruzja okiem nieobiektywnym – Była sobie fabryka…

Japonia:
Japonia-info.pl – O-haguro – zwyczaj czernienia zębów

Kirgistan:
Enesaj.pl – Dawne nazwy miast Azji Środkowej

Litwa:
Na Litwie – 10 miejsc na Litwie, które zmieniły się niemal nie do poznania

Niemcy:
Nauka Niemieckiego w Domu – Było, minęło kiedyś w Niemczech
Niemiecka Sofa – Było, minęło … 

Norwegia:
Norwegolożka – Dawno temu w północnej Norwegii  

Rosja:
Dagatlumaczy.pl – Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim – Dawne miary rosyjskie 

Turcja:
Turcja okiem nieobiektywnym – Było-minęło… tureckie miasta kiedyś i dziś

Wielka Brytania:
Angielska Herbata – Jak język angielski wyglądał tysiąc lat temu?
Angielski C2 – Było minęło – służba (Downton Abbey)
Angielski dla każdego – 10 historycznych filmów o Wielkiej Brytanii
english-at-tea – Zamki w Wielkiej Brytanii, które muszę zobaczyć

Włochy:
Studia, parla, ama  – W 80 blogów – był lir, nie ma lira 
Italia nel cuore – Co Napoleon ma wspólnego z włoską flagą?

Wielojęzyczne:
uLANGUAGES – Jak wyglądała nauka języka w przeszłości?