Konstrukcje z czasownikiem CHUPAR

Trudno powiedzieć, że zna się hiszpański, jeśli nie zna się choćby jednej konstrukcji kolokwialnej z czasownikiem ssać (chupar) w roli głównej. To słowo już samo w sobie zapowiada jakieś potencjalnie obrazoburcze treści. Coś jest w tych dwóch początkowych SS, co wzbudza przedwczesne zniesmaczenie… Ale bez obaw, dzisiaj zupełnie przemilczę najbardziej wulgarne znaczenia tego wyrazu.

Chupar un pie

Na początek chciałam napisać o słowach zachęty, jakie usłyszałam niedawno od mojej serdecznej koleżanki, gdy przygotowywałam się do ważnego egzaminu. Żebyście dobrze zrozumieli sytuację, powiedzmy sobie, że dopadł mnie moment tremy i niepokoju, zaczęłam się głośno martwić tym, że tak niewiele udało mi się nauczyć. W dodatku przeraziłam się, jak marnie wychodzę na tle innych, porównywałam się ze zgrozą do znanych mi ludzi, który przez ten egzamin już przeszli i uznałam, że mnie się nie uda.

Z pomocą przyszła moja hiszpańska koleżanka, której słowa otuchy po pierwsze, sprawiły, że dopadł mnie niekontrolowany atak śmiechu, a po drugie, przekonały mnie, że nie warto się przejmować. Powiedziała, nawiązując do osób, do których próbowałam się porównać:

Ellos te chupan un pie.
Oni ci „ssą stopę” (oni nie sięgają ci do pięt).

Na próżno szukać tej konstrukcji w słownikach, nawet wyszukiwanie w google zwraca bardzo mizerne rezultaty. Okazuje się jednak, że chupar un pie (a alguien) w sensie „nie dorastania komuś do pięt” było użyte kilka razy przez hiszpańskich pisarzy tego wieku, jest to więc coś zupełnie świeżego, powoli wchodzącego do słownika niektórych osób. Jako że tamtego dnia po raz pierwszy zetknęłam się z tym zwrotem, nie mogłam uciec od odczytania jego dosłownego znaczenia. Przed oczami od razu stanęły mi zakłady pedicure, w których maleńkie rybki obskubują zanurzone w akwarium pięty klientek z nadmiaru naskórka.

Está chupado

Ssanie to czynność tak prosta i prymitywna, jeden z pierwszych odruchów, które można zaobserwować już u osesków. Pewnie dlatego, kiedy jakaś czynność, zadanie lub egzamin wydają się komuś wyjątkowo łatwe, mówi się está chupado, co odpowiadałoby w języku neutralnym está muy fácil, no tiene complicación ninguna. Możemy sobie wyobrazić rozmowę (szeptem) dwóch studentów w dniu egzaminu, gdy dostają pytania egzaminacyjne (a profesor nie patrzy).

¿Has visto el examen que nos ha puesto? ¡Está chupado!
Widziałeś jaki nam dał egzamin? To pestka/Łatwizna!

Para chuparse los dedos

Mimo zakazów powszechnego savoir-vivre, w języku nadal funkcjonuje powiedzenie „palce lizać” opisujące smakowe atrybuty wybitnie smacznych potraw. Tak samo jest w hiszpańskim; powiemy para chuparse los dedos.

Hoy en el menú ensaladilla rusa para chuparse los dedos.
Dzisiaj w jadłospisie sałatka jarzynowa, że palce lizać!

Los platos típicos de mi pueblo son para chuparse los dedos.
Tradycyjne dania z mojej miejscowości są przepyszne.

Chúpate esta

Z drugiej strony, jeśli pomyśleć o ssaniu substancji, której smaku nie znosimy, na przykład cytryny lub jakiejś wyjątkowo gorzkiej pastylki, to możemy sobie wyobrazić, że ta czynność zamienia się w torturę. Dlatego zwrot chúpate esta to triumfalny i złośliwy okrzyk kogoś, kto drugiemu daje do „przessania” jakieś wyjątkowo przykre treści, odpyskowuje się w taki sposób, że ta druga osoba nie może już niczego powiedzieć na swoją obronę, a tylko przełknąć zaaplikowaną właśnie porażkę. Użycie chúpate esta przypomina mi bardzo angielskie in your face.

Idealnym kontekstem do wyjaśnienia tej konstrukcji na przykładzie jest Euro 2016. Wyobraźcie sobie, że przed meczem Francji z Niemcami wywiązała się zażarta dyskusja fanów obu drużyn o to, która ekipa wyjdzie z tej rozgrywki zwycięsko. Już po meczu, ten kto okazał się mieć rację może wykrzyknąć:

Estaba claro que Francia/Alemania iba a ganar. ¡Chúpate esta! 
To było jasne, że Francja/Niemcy wygra. Poznaj smak porażki!

A co, jeśli rzeczywiście drużyna, której kibicujesz, nie zakwalifikuje się do finału? Tematyczna rada na osłodzenie tej przegranej może być tylko jedna: chupa-chups! Pamiętaj,że to również Hiszpanie wymyślili te słynne lizaki!