Jajko w języku hiszpańskim. Potrawy i idiomy z jajkiem w roli główniej

80blogowW dzisiejszym odcinku „W 80 blogów dookoła świata” publikujemy jajeczne teksty. Jajka są naszym motywem przewodnim, ale jak sami się przekonacie, nie wszyscy biorący udział w akcji blogerzy piszą dziś o Wielkanocy. To, co macie gwarantowane w tym odcinku naszej blogerskiej akcji to jajeczną wyprawę dookoła świata. Oddajmy więc głos hiszpańskim jajkom, zarówno tym w kuchni, jak i tym w języku potocznym.

W jakich postaciach występuje jajko w hiszpańskiej kuchni?

Zacznijmy od jajka surowego, huevo crudo, w którym można wydzielić żółtko, yema, i białko, clara. Z białek ubijamy pianę (clara batida a nieve/clara batida a punto de nieve), a z tej powstaje deser, który jest na szczycie listy moich znienawidzonych wypieków, czyli beza, merengue. Jeśli chodzi o gotowanie, to mamy jajko gotowane na twardo, huevo duro i jajko na miękko, huevo pasado por agua. Różnica między nimi to czas gotowania, znacznie skrócony w przypadku tego drugiego wariantu. Jak podają źródła internetowe, między jajkiem na twardo i jajkiem na miękko jest jeszcze opcja huevo mollet/mullido (poniżej 5 minut gotowania), jednak przyznam, że nie spotkałam się z czymś takim osobiście.

We wrzątku przyrządza się także huevo escalfado lub pochado, znane polskim smakoszom jako jajko w koszulce. Z jajek można również wyczarować jajecznicę, której nazwa wskazuje, że należy ją wykonać z co najmniej dwóch jaj: huevos revueltos, jajo posadzone na patelni (z bardzo małą ilością tłuszczu), huevo a la plancha i jajo smażone na większej ilości tłuszczu, huevo frito. Koniecznie należy też pamiętać, że hiszpańska tortilla jest z jajek właśnie i nie mylić jej z meksykańskimi placuszkami z kukurydzy.

Ciekawą i bardzo smakowitą jajeczną potrawą są huevos rotos lub huevos estrellados (dosł. jajka rozbite). Takie jajka często spotyka się w barach z dodatkiem (lub jako dodatek do?) frytek i szynki serrano. Są krótko smażone (istnieją również warianty wykonane w piekarniku), tak, by żółtko pozostało płynne i mogło stanowić smakowity sos do pieczonych ziemniaków. Cały sekret tej potrawy polega na tym, że te smażone jajka wykłada się na gniazdko z frytek i szynki, po czym wszystko kroi się nożem i miesza. Być może po tej operacji „rozbijania” jajek całość nie wygląda najbardziej estetycznie, ale nadrabia smakiem!

Zdj. Tamorlan - Trabajo propio, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=14954726

Huevos rotos. De TamorlanTrabajo propio, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=14954726

Jaja kolokwialnie

Dla nikogo nie będzie zaskoczeniem, jeśli powiem, że jaja w hiszpańskim również są utożsamiane z męskimi atutami (tymi jak najbardziej fizycznymi) i odwagą (tener huevos). Jeśli czyjąś odwagę chce się podważyć, można wyzywająco zapytać: ¿hay huevos? To oczywiście konstrukcja kolokwialna (wulgarna), odpowiada neutralnemu pytaniu ¿te atreves? (odważysz się?).

Wyzwana w ten sposób osoba, albo stawi wyzwaniu czoła i rzuci w niego jajami (echarle huevos), albo nie będzie miała dostatecznej odwagi by się z nim zmierzyć (no hay huevos, no tener huevos).

Mamy jeszcze całą serię (wulgarnych) idiomów z jajami i czasownikiem TOCAR (dotykać, ruszać). Ktoś kto se toca los huevos to leniuch, nierób. Tymczasem, jeśli tocar przychodzi z zewnątrz, od trzecich osób (tocarle los huevos a alguien) oznacza przeszkadzanie komuś, irytowanie go, wkurzanie. Wreszcie, jeśli tocar pojawia się w trybie rozkazującym i 2 osobie lp. (¡tócate los huevos!), wyraża zaskoczenie.

Jajo może być również symbolem wysiłku, czegoś drogiego, trudno osiągalnego (valer/costar un huevo).

Voy al curro en bici, porque tener un coche en la ciudad cuesta un huevo.
Jeżdżę do roboty na rowerze, bo utrzymanie auta w mieście kosztuje kupę kasy.

To dosyć absurdalne, bo jednocześnie jajko można użyć do powiedzenia, że coś nas guzik obchodzi, czyli że coś jest nie warte uwagi (importar un huevo). Trudno więc jednoznacznie orzec, czy jajko symbolizuje wartość czy też jej brak.

Me importa un huevo lo que piensen de mí.
Guzik mnie obchodzi, co o mnie pomyślą.

cuesta-un-huevo

Jajek nigdy za wiele!

Tak się sprawy mają z językowego punktu widzenia. Trudno wyobrazić sobie kuchnię hiszpańską bez tego mitycznego „smażonego jajka”, którego kojące działanie porównałam do polskich kanapek i herbatki, bez tortilli, bez słodkiego turrón, albo nadzianych gotowanym na twardo jajem monas de Pascua. Równie trudno znaleźć kulturę lub język, w których nie będzie żadnych jajecznych wyrażeń. Jesteście ciekawi, jak się sprawy mają we francuskim, tureckim albo fińskim? O jajkach w tych i wielu innych językach i kulturach przeczytacie tutaj:

CHINY
Biały Mały Tajfun – Herbaciane jajka

FINLANDIA
Suomika – Ale jaja! … czyli dlaczego trzeba być ostrożnym ze słówkiem ‘muna’?

FRANCJA
Blog o Francji, Francuzach i języku francuski – Co było pierwsze: jajko czy kura?

GRUZJA
Gruzja okiem nieobiektywnym – Chaczapuri adżaruli

KIRGISTAN
O języku kirgiskim po polsku – Jajko po kirgisku
Enesaj.pl – Jajko w językach i kulturze narodów turkijskich

ROSJA
Blog o tłumaczeniach i języku rosyjskim – Co ma jajko do języka?

TURCJA
Turcja okiem nieobiektywnym – Seans filmowy: “Yumurta”

USA
Specyfika Języka – BUT EGGS, czyli jak nie tłumaczyć wyrażeń z jajem

WIELKA BRYTANIA
Angielska Herbata – Jajka, wszędzie jajka!
Język angielski dla każdego – All you always wanted to know about…eggs
English with Ann – Idiomy z jajem
Language Bay – Perfect eggs